|
í
بسته بندی مواد غذایی
تاریخچه
تاریخ نشان داده است
که در ابتدای تمدن بشری نیازی به بسته بندی مواد غذایی نبود، بلکه
مردم برای بدست آوردن غذا از محلی به محل دیگر می رفتند تا زمانی
که پناهگاههای دایمی برای خود پیدا کردند. در چنین شرایطی ناچار
بودند غذا را از محل های مختلف جمع آوری کنند و به محل سکونت خود
بیاورند. این نیاز باعث شد که اولین انواع بسته بندی نظیر کدوهای
خشک شده، صدف ها، برگها، پوسن حیوانات و دیگر مواد طبیعی مورد
استفاده قرار بگیرند. برای انتقال آب، شیر، ماست، روغن یا دوغ از
پوست حیوانات استفاده می شد. از شاخ حیوانات برای حمل و نقل
و ذخیره غذا و محصولات کشاورزی استفاده کردند (هنوز در مناطق
استوایی از بامبو برای ذخیره سازی مواد غذایی استفاده می شود)
بطور کلی ظهور
انقلاب صنعتی به راستی تحول اساسی در نظام تولید کالایی ایجاد کرد.
انقلاب صنعتی، جهان را با فوران کالاهای گوناگون صنعتی روبرو کرد.
تنوع کالاها و رقابت فشرده میان تولید کنندگان و بازرگانان به
تدریج هند را نیز علاوه بر علوم دیگر وارد مجموعه سیستم بسته بندی
کرد. با پیشرفت بیشتر، علوم دیگری نظیر روانشناسی فردی، اجتماعی و
ارگونومی به این مجموعه اضافه شد. توسعه بسته بندی سبب مستقل شدن
این صنعت از مجموعه صنایع دیگر شد و رقابت و نیاز سبب گردید که
صنایع بسته بندی سهمی قابل توجه از بودجه های شرکتهای تولیدی را به
خود اختصاص دهد. امروزه صنایع بسته بندی تبدیل به یک تکنولوژی
قدرتمند شده است.
تاریخچه بسته بندی
فلزی
نیاز به بسته بندی
بهتر و مقاوم تر منجر به پیدایش و توسه ظروف فلزی گردید. قوطی سازی
از زمان ناپلئون شروع شد. برای مدت مدیدی قوطی های کنسرو با دست
ساخته می شد. از اوایل قرن بیستم، قوطی های فلزی که شکلی بهداشتی
داشت رواج یافت و این امکان بوجود آمد که بتوان از تجهیزات سریعتری
برای ساخت، پر کردن و بستن درب قوطی های فلزی استفاده نمود.
تاریخچه بسته بندی
کاغذی و مقوایی
تاریخچه و سیر تکاملی بسته بندی با
مقوا و کاغذ به تاریخچه ساخت کاغذ بر می گردد، اگرچه چوب و محصولات
فرعی دیگر آن از دیر باز در خدمت بشر بوده، ولی بسته بندی به صورت
مقوایی و کاغذی پس از پیدایش کاغذ به وجود آمد و روند تکمیلی خود
را تاکنون به سرعت طی نموده است. همانطور که می دانیم اولین بار در
سه هزار سال قبل از میلاد مسیح، مصریان قدیم که در آن زمان یکی از
مراکز مهم بشری محسوب می شدند، برای نوشتن از پاپیروس (Papyrus)
استفاده می کردند.
نخستین کارخانه کاغذ
سازی در قرن ششم توسط چینی ها در سمرقند توسط اعراب این هنر به
آنها آموخته شد سپس اعراب کارخانه ای در بغداد تاسیس کردند که در
این کارخانه نخستین بار به جای بامبو از پارچه های سفید استفاده
شد.
نخستین کارخانه کاغذ اروپا در
اسپانیا بوجود آمد. اسپانیایی ها برای تولید خمیر از آسیابهای آبی
استفاده نمودند و کم کم توری سیمی جایگزین توری های بامبو که
بوسیله چینی ها بکار می رفت، بعد ها این هنر وارد کشورهایی دیگر
نظیر فرانسه و هلند شد. در ایران بعد از کارخانه سمرقند که توسط
چینی ها اداره می شد، اولین کارخانه کاغذ سازی در سال 1328 در
کهریزگ احداث شد که کاغذ های باطله را برای تولید کاغذ و مقوا
استفاده می کرد، بعد از آن تعدادی واحد تولیدی دیگر در سایر نقاط
ایران بوجود آمد. اولین کارخانه مدرن ایران در سال 1349 در «هفت
تپه خوزستان» برای تولید کاغذ های تحریر با استفاده از تفاله نیشکر
(baggasse)
احداث شد. متعاقب آن کارخانه چوب و کاغذ ایران (چوکا) با استفاده
از خمیر های وارداتی و خمیر های داخلی، کاغذ های کرافت و بسته بندی
را تولید نمود.
تاریخچه بسته بندی
پلاستیکی
توسعه صنعت پلاستیک به سال 1843 برمی
گردد، وقتی دکتر
montgomeric
جراح آفریقایی گزارش داد که می توان با استفاده از ماده اولیه
کائوچو (Percha
gutta)
دسته خوبی برای چاقو ساخت. بعد از این که شرکت
gutta Percha
شکل گرفت جوهردان و توپ بیلیارد نیز تهیه گردید.
در رابطه با صنعت
بسته بندی با اختراع پلی اتیلن پیشرفت غیر منتظره ای در انگستان رخ
داد. در دسامبر 1935 شیمیدان های انگلستان طی واکنشی، تحت فشار
زیاد و با تغییر دادن میزان به ماده جدیدی به نام اتیلن دست یافتند
که خواص عایق حرارتی خوبی داشت.
تاریخچه بسته بندی
منسوج
برای بسته بندی مواد
غذایی (مثلا میوه و سبزیجات) منسوجات توری همان چیزی است که هم
ویژگی دیده شدن و هم دوام را برآورده می کند. بعضی گوشت و فرآورده
های گوشتی آماده، نیاز به محافظت دارند و بدین منظور از توریهای
کشدار استفاده می شود. در نگهداری گوشتهای یخ زده توریهای کشدار
کار جابه جایی و محافظت آنها را در برابر سرما زدگی تسهیل می کنند.
تاریخچه بسته بندی
شیشه ای
پیش از اواخر قرن
نوزدهم، نه تنها ابجو بلکه آب معدنی، سس، ترشی، مربا، و محصولات
دیگر که پیش از این بصورت آزاد فروخته می شدند برای فروش در ضرفهای
شیشه ای بسته بندی می شدند. بطری هنوز با روشی به نسبت عقب مانده
تولید می شد. بطریهایی که به روش باد کردن در قالب، در این دوره
تولید می شدند از آن چنان اشکال عجیب و غریبی برخوردار بودند که تا
پیش از جنگ جهانی اول، هر شیشه ای که می شناختند و یک روزنه داشت،
بطری می گفتند. اما در طول قرون گذشته، تولید بطری بتدریج رو به
اصلاح گذاشت.
با ساخت و تولید
انبوه بطری و تنوع در ابعاد و حجم آن بشر کنونی توانسته است در
بسته بندیها ظروف شیشه ای را یک امر مهم به حساب آورد و تا حدودی
نقش آن را آشکار سازد. امروزه بیش از صدها نوع از اجناس و مواد در
بسته های شیشه ای بسته بندی می شوند و با کیفیت برتر به بازار فروش
عرضه می شوند. البته باید متذکر شد که علم شیشه و شیه گری در ایران
نیز از زمانهای قبل بوده و هم اکنون نیز رو به رشد است.
استفاده از شیشه
برای امور بسته بندی بعد از جنگ جهانی دوم همواره سیر صعودی داشته
است. چرا که شیوه های تولید سریع و پیوسته و اتوماسیون تولید
بطریها و پرکردن آنها به تولیدکنندگان این امکان را داده که از پس
تقاضاها بر آیند و قیمت آنها را پایین نگه دارند. در نتیجه
پژوهشگران راههایی برای اصلاح هر چه بیشتر مقاومت مکانیکی و
شیمیایی ظروف شیشه ای پیدا کردند و می کنند. بطور کلی باید گفت
شیشه ماده ایده آلی برای ظروف بسته بندی یا ترکیبی از کارایی،
بهداشتی، و زیبایی آن است. به عنوان یک مثال زنده می توان اذعان
داشت که در بسیاری از کشورهای پیشرفته عمده ترین تولید کنندگان
مواد غذایی (بخصوص غذای کودکان) استفاده از ظروف شیشه ای را در روش
کار خود قرار داده اند. با تمام اینها هرچند که شیشه ماده مناسبی
برای بسته بندی بعضی مواد است برای برخی کالاهای خاص بهترین ماده
بسته بندی است. (برگشت
به صفحه قبل)
|
